Pieśń maryjna na Adwent oraz Boże Narodzenie

Pieśń maryjna na Adwent oraz Boże Narodzenie

Jedną z najpiękniejszych modlitw wstawienniczych do Matki Bożej jest śpiewana pod koniec komplet lub nieszporów antyfona Alma Redemptoris Mater. Okres liturgiczny, podczas którego ta pieśń maryjna jest wykonywana trwa od II niedzieli Adwentu aż do święta Ofiarowania Pańskiego (w Polsce również MB Gromnicznej) przypadającego na dzień 2 lutego. Autorstwo tekstu tej pieśni przypisuje się Hermanowi z Reichenau, zwanemu również Hermanem Kaleką. W polskim Koście tradycyjnie wykonywać można antyfonę Matko Odkupiciela, która jest dość swobodnym tłumaczeniem swego pierwowzoru.

Alma Redemptoris Mater, quæ pervia caeli porta manes,
et stella maris, succurre cadenti surgere qui curat populo:
Tu quæ genuisti, natura mirante, tuum sanctum Genitorem:
Virgo prius ac posterius, Gabrielis ab ore sumens illud Ave, peccatorum miserere.

Giovanni Pierluigi da Palestrina opracował na chór czterogłosowy tę pieśń maryjną dwa razy. Jedno z opracowań jest szczególnie popularne wśród wielu chórów. Niektórzy kwestionowali, iżby to opracowanie miało być autorstwa Palestriny, ponieważ nie było opublikowane za życia kompozytora.

Archanioł Gabriel i MaryjaTa piękna homofoniczna wersja Alma Redemptoris Mater ma medytacyjne zabarwienie idealnie pasujące do atmosfery w okresie Adwentu oraz Bożego Narodzenia. Ten czterogłosowy motet wzoruje się na ozdobnych wersjach chorałowych tej antyfony. Na wstępie kantor intonuje identyczne, jak w chorale Alma. Następnie chór odpowiada akordami blokowymi Redemptoris Mater, chociaż soprany i alty na słowie Mater rozkwitają w melizmatycznym podziwie dla błogosławionej Matki Bożej. Kompozytor, zwłaszcza w linii sopranów, garściami korzystał z oryginalnej melodii chorałowej, która doskonale koresponduje z tekstem antyfony.

Istnieje kilka malowniczych momentów, które dodają wyrazistości i dramatyczności temu motetowi. Na przykład wyrażenie succure cadenti (pol. wspomóż tych co upadli) jest jakby wygaszeniem zewnętrznych linii melodycznych sopranu i basu, aby zaraz potem wszystkie cztery głosy nagle skoczyły w górę, nawet o oktawę, na słowie surgere (pol. powstawać).

Lub też jeden z żywszych fragmentów na słowach Virgo prius ac posterius, gdzie w duecie śpiewają najpierw soprany z altami, a następnie niczym echo odpowiadają tenory z basami i następuje ożywcze przeplatanie się głosów, aż do słów Gabrielis ab ore (pol. z ust Gabriela), na których głosy spotykają się razem, by jeszcze dobitniej zaznaczyć głos posłańca samego Boga.

Zaś na końcu, gdy padają słowa sumens illud Ave, w których Matka Boska przyjmuje radosne pozdrowienie Archanioła głosy są bardzo spokojne jakby na znak akceptacji wiadomości dla Dziewicy Maryi. A zaraz po nich pada prośba o zmiłowanie nad grzesznikami – peccatorum miserere – gdzie melodia ożywia się, pojawiają się kontrapunkty. W rzeczywistości basy śpiewają parafrazę melodii chorału, przekazując ją dalej do sopranów i tenorów, dzięki czemu powstaje wrażenie wielokrotnie wypowiedzianej prośby o miłosierdzie.

Ta pieśń maryjna ma wiele wykonań, a poniżej jedno z lepszych nagrań Alma Redemptoris Mater, jakie udało mi się odnaleźć w sieci:

Mam nadzieję, że ten krótki opis utworu pomoże chórom jeszcze lepiej go wykonywać i rozumieć, przez co ich śpiew stanie się żywą modlitwą. Tajemnice Adwentu i Bożego narodzenia są w cudowny sposób odkrywane dzięki chorałom gregoriańskim i takim kompozytorom jak Palestrina. Myślę, że twój zespół, czy chór pokocha Alma Redemptoris Mater, co ukierunkuje wspólnotę słuchających i wykonawców na przeżywanie Adwentu i Bożego Narodzenia w pokoju i wzajemnym szacunku.